Kartka z historii Bolewic: kiedy Bolewice było siedzibą gminy!

Siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej w Bolewicach

Gromada Bolewice w powiecie myśliborskim została powołana na mocy ustawy z dnia 29 września 1954 r. Gromadę Bolewice z siedzibą GRN w Bolewicach utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski – w powiecie myśliborskim w woj. szczecińskim na mocy uchwały nr V/47/54 WRN w Szczecinie z dnia 5 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad Bolewice i Przekolno ze zniesionej gminy Pełczyce w tymże powiecie oraz obszar dotychczasowej gromady Boguszyny (bez miejscowości Lubiana Nowa, Lubiana Pyrzycka, Nadarzyn i Płotno) ze zniesionej gminy Piasecznik w powiecie pyrzyckim. Organem uchwałodawczym była Gromadzka Rada Narodowa wybierana w wyborach powszechnych. Pierwsza sesja nowo-utworzonej Rady odbyła się 11 listopada 1954 r. Dla gromady Bolewice ustalono 11 członków gromadzkiej rady narodowej. Organami Rady były komisje rady - początkowo były 4 komisje, w latach 60-tych 5. Organem wykonawczym i zarządzającym Rady w latach 1954-1958 było Prezydium GRN składające się z przewodniczącego, który był również stałym przewodniczącym obrad GRN oraz 3 członków. Ustawa styczniowa z 1958 r. utworzyła na szczeblu gromad organ wykonawczy w postaci biura gromadzkiego z sekretarzem na czele, którym stał się Pan Edward Rosołowski. Prezydium zachowało funkcje wewnętrzne rady i nadzorcze nad działalnością biura. Organem pomocniczym gromadzkiej rady narodowej byli również sołtysi (przemianowani w 1958 r. na pełnomocników gromadzkich rad narodowych) oraz instytucja zebrań wiejskich (ustanowiona po 1958 r.). 

Gromadę w Bolewicach zniesiono 31 grudnia 1959, a jej obszar włączono do gromady Pełczyce, na mocy Uchwały Nr V/56/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 28 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia i utworzenia gromad w województwie szczecińskim, w ramach Obwieszczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 10 listopada 1959 r. w sprawie opublikowania uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie w przedmiocie zmian w dotychczasowym podziale administracyjnym gromad w woj. szczecińskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 18 listopada 1959 r., Nr. 14, Poz. 73).

PRZEŻYCIA GOSPODARZA HANSA ROGERA Z BÄRFELDE

SPRAWOZDANIE

     Do 1945 roku nasza miejscowość pozostała z dala od oddziaływań wojennych. Z nastaniem końca stycznia 1945 r. również my odczuliśmy ciężkie skutki okrutnej wojny, przede wszystkim coraz bardziej zbliżających się sowietów. Nieustannie ciągnęły na zachód kolumny uchodźców. Poruszały się bardzo powoli, drogi były zasypane śniegiem. Na tablicach rejestracyjnych pojazdów można było rozpoznać nazwy z Kraju Warty [nazwa historyczna (Wielkopolska przyp A. Sz.)], Zachodnich Prus oraz Besarabii {nazwa historyczna, teren obecnej Rumunii). 29 stycznia przybyli mieszkańcy Recza, z powiatu Choszczno i schronili się u nas. Gdy jeszcze tego samego dnia wieczorem usłyszeliśmy strzelanie rosyjskich czołgów od strony Barlinka (12 km na zachód od Bolewic), wtedy chyba każdy zaczął być niespokojny. Urzędy partyjne informowały tylko wciąż, że powiat Soldin (Myślibórz) nie będzie czyszczony. Tak też nikt nie odważył się uciekać, choć u wielu z nich samochody stały gotowe do wyjazdu. Mężczyźni radzili między sobą i postanowili dołączyć do wycofujących się oddziałów niemieckich. Jednak na próżno czekali na niemieckie wojsko, te przerzuciło się na Pomorze. Tak nagle i nieoczekiwanie 31 stycznia 1945 r., po południu, między 14.30 a 15.00, do Bolewic weszli Rosjanie. Kto z nich nie jechał na saniach i wozach, to przybył zaprzęgiem na koniach pociągowych. Wszędzie wymieniano konie na lepsze. Tak też się działo i w Bolewicach. Zagrody przewrócono do góry nogami [w poszukiwaniu] za saniami i lekkimi wozami. Mieszkańcy stali bezsilni wobec tego procederu. W domach padały pierwsze pytania łamaną niemczyzną o broń i zegarki. W międzyczasie napływało coraz więcej i to bardzo pijanych Rosjan. W przeciągu pół godziny zaroiło się od nich we wsi. Na nasze nieszczęście nie posuwali się do przodu. W Pełczycach okopał się mały oddział niemieckiego wojska, który w połączeniu z pełczycką szturmówką zatrzymał Rosjan na kilka godzin. Dwie godziny po wkroczeniu usłyszeliśmy nagle dziką strzelaninę. Rosjanie opuszczali domy i szukali schronienia w zagrodach. My sami schowaliśmy się w piwnicach, ponieważ nikt nie wiedział, co się właściwie stało. Jak się później dowiedzieliśmy, zaopatrzenie Rosjan zostało odcięte, zaś pluton niemieckiej piechoty z działami szturmowymi zajął stanowiska przy wschodnim wejściu do wioski i strzelał wzdłuż drogi przez wieś. Rosjanie nie mieli dużo strat, gdyż większość siedziała w ukryciu. Strzelanina trwała około pół godziny. Niemiecki oddział musiał się szybko wycofać, gdyż przewaga rosyjska była zbyt duża. Dla nas bolewiczan zajście to miało przykre następstwa. Mężczyźni ze wschodniego końca wsi mieli zostać rozstrzelani, ponieważ Rosjanie obstawali przy tym, jakoby ci mieli być w kontakcie z niemieckim wojskiem. Kilku uciekło w pole. Jednak tej nocy rozstrzelano osiem osób. Byli to dwaj żołnierze na urlopie, kobieta, dziecko i czterech mężczyzn, z tego trzech nieznanych uciekinierów. Tej nocy spaliło się jeszcze kilka budynków. Nad ranem 1 lutego 1945 zrobiło się spokojniej, Rosjanie opuścili wieś. Jakiś martwy Rosjanin i około trzydzieści zabitych koni leżało na drodze wiejskiej, a poza tym widać było tylko spustoszenie. Dom stróża nocnego stał w płomieniach. Przypuszcza się, że cała ośmioosobowa rodzina spłonęła wraz z nim, gdyż od tego dnia ślad po nich zaginął.
       W nocy z 31 stycznia na 1 lutego nastała odwilż. 1 lutego było spokojnie, przez wieś przeszło tylko kilka rosyjskich patroli. Przed południem 2 lutego znowu było słychać ogień karabinów. Od Choszczna, koło mleczarni, do wsi wszedł pluton niemieckiej piechoty, gdzie właśnie jechał wóz z trzema Rosjanami. Konie zastrzelono przed wozem, a Rosjanom pozwolono uciec. Niemieckie wojsko przeczesało wieś, ale nigdzie nie mogło znaleźć Rosjan. Potem wycofali się [żołnierze] do Bukwicy. Po informacjach niemieckich żołnierzy, że na Pomorze można jeszcze uciec, wyruszyły niektóre rodziny i cała Bukwica. Aby uciec przed zemstą powracających trzech Rosjan , po południu wyruszyło jeszcze kilka rodzin do Kukadła i Boguszyn, dwa i trzy kilometry na północ od Bolewic, gdzie jeszcze nie było żadnych Rosjan. Wieczorem ustawiły się we wsi rosyjskie czołgi. Te demolowały i panoszyły się po wsi w takim stopniu, że mało kto to przeżył. Pijani Rosjanie znieważali oraz gwałcili dziewczęta i kobiety. Tej samej nocy ponownie zastrzelono jakiegoś gospodarza i podpalono kilka budynków. Połowa wsi spłonęła.
        3 lutego1945 polscy i rosyjscy pracownicy cywilni wyruszyli w Polskę. W następnych dniach Rosjanie mianowali burmistrzem pewnego rosyjskiego cywila, który był w Bolewicach prawie od 30 lat. Mieszkańcy wsi musieli sprzątnąć z drogi zabite konie i pozostawiony sprzęt wojenny. Rozstrzelanych Niemców grzebano naprędce z powodu mrozu. W niektórych dniach w wiosce roiło się tylko od Rosjan. Zaopatrzenie przetaczało się bezustannie naprzód dzień i noc dwoma pasami ruchu obok siebie, a do tego po bokach przesuwały się piesze oddziały. Te wchodziły do wszystkich domów i zabierały wszystko, co mogło się przydać.
     Nocą z 17 na 18 lutego, wyprowadzono mężczyzn, którzy byli w partii. Było to pięciu starszych mężczyzn. Przewodniczącego organizacji podstawowej w sąsiedniej miejscowości pojmano jako szóstego.
        Pięciu z nich zmarło w czasie transportu lub w Rosji. Jako jedyny wrócił w 1946 r. nauczyciel.
18 lutego kazano ewakuować Bolewice, Rosjanie spodziewali się walk od strony Choszczna. Wydali rozkaz ewakuacji w kierunku Gorzowa nad Wartą. Przenieśliśmy się do oddalonego o 7 km Będargowa. 17 lutego rozstrzelano jeszcze jednego gospodarza, a kilka dni później żonę przewodniczącego, zdradzoną przez Polaków. 21 lutego 1945 burmistrz i jeszcze jeden Rosjanin sprowadzili mojego ojca z rodziną i jeszcze jedną rodzinę z powrotem do Bolewic. Obydwaj mężczyźni musieli pracować przy wznoszeniu stanowisk artylerii. Bolewice zostały obwarowane. Przed wsią, od strony lasu przy drodze do Boguszyn obok młyna do brzeziny, spichlerzy wzniesiono szańce, wyrysowane i wytyczone były jeszcze dalej. Artyleria, wszystkie rodzaje kalibru, rozstawiona na pozycjach dochodziła do Będargowa. We wsi, od strony frontu czołgi zajęły stanowiska. Od Choszczna słychać było huk wystrzałów. 23 lutego przycichł odgłos walk i oddział bojowy Rosjan wycofał się. W tych dniach pognano bydło z Bolewic, zobaczyliśmy je prowadzone przez Będargowo. Później znowu pojawiły się w Bolewicach krowy, które odłączyły się od widzianych codziennie dużych stad bydła. W tych dniach starczało jeszcze ludności [jedzenia] by przeżyć, wszędzie w opuszczonych domach i miejscach leżał chleb oraz mięso, niestety psuło się to szybko, gdyż pogoda była już łagodna. W kolejnych tygodniach uspokoiło się, front przesunął się w kierunku zachodnim, również wokół Pyrzyc (Pomorze) przycichł odgłos walki, który słyszeliśmy całymi dniami. Teraz przez okolicę wędrowały jeszcze tylko plądrujące jednostki, które, wszystko okrutnie dewastowały. (Oryginał, 2 listopada 1952 r.) [Przy tłumaczeniu tekstu starano się zachować oryginalny styl wypowiedzi autora]

tłumaczenie z języka niemieckiego – Grażyna Kubejko
konsultacja polonistyczna – Alina Sitasz

pobierz pdf

Trochę historii

Bärfelde. Na polach znaleziono toporek z epoki kamiennej, ślad najdawniejszego osadnictwa. Wieś założona najpóźniej w XIII w. chyba przez ród Ursi (łac.), von Behr (niem.), grododzierzców Pełczyc do 1280, a co najmniej nazwę nadał.

Nazwa brzmiała: Berenfelde 1337, 1523, Berenvelde 1383, Berenswelde 1491, Bernvelde, Barvelde 1497, Berfelde 1564, Bärfelde 1944 (tyle co „niedźwiedzie pole”).
Kościół z kamienia polnego z XIII/XIV w., w nim statua ewangelisty z XV w., dzwon z 1691 (przetopiony w 1900 r.). W 1337 z 62 łanami, w tym parafii 4. Po 1478 w pomorskiej części ziemi pełczyckiej. Od 1485 w dobrach pełczyckich Waldowów z Nowej Marchii, bo po rezygnacji Marcina Sarouw na prezentację Jana von Waldow w 1491 proboszczem został Piotr Snewulf. Ale w części lenno miała rodzina rycerska Dietertów, bowiem 13 IX 1497 wystąpił Hans Dietert z Barvelde jako świadek postępowania przeciw Brederlowom z Warszyna.

Bärfelde / Bolewice – Mapa z 1925 r. - 4 x 5 km.

Ród Dietert z Chrapowa i Bolewic w 1523 zobowiązany do służby wojskowej jednokonnej dla ks. pomorskiego. Kowale ok. 1540 za wypas bydła na polach opuszczonego Jarosławska płacą rocznie wispel żyta Kasparowi Letteninowi z Pełczyc, lennikowi Wedlów. Bracia Jerzy i Hans von Dietert z Bolewic z kuzynem Joachimem w 1552 otrzymują od Barnima IX list lenny.

Bärfelde / Bolewice.

W 1564 granica państwowa dochodzi do pól wsi potokiem płynącym do jez. Trzebień, dalej biegnie pograniczem z polami Płotna do młyna Kukadło, a po opuszczeniu „Boguszyńskiego Lasu” wzdłuż pól Przekolna. Wieś należy wtedy do Mateusza von Waldowa z Pełczyc, ale 13 łanów i 6 gospodarstw zagrodniczych trzyma Joachim Dietert z Pomorza.

Gruss aus Bärfelde / Pozdrowienia z Bolewic - widoczna szkoła i mleczarnia.

W 1552 bracia Jerzy i Hans Dietertowie z kuzynem Joachimem otrzymali potwierdzenie lenna od księcia Barnima IX, w 1581 kolejny list lenny od ks. szczecińskiego Jana Fryderyka otrzymali Piotr, Joachim, Hans Dietertowie, ale w 1718 majątek Waldowow (w trzech folwarkach) obejmuje 40 łanów chłopskich, 8 zagrodniczych, a we wsi jest gospodarstwo sołtysie na 3 łanach, 14 chłopskich po 2.5 łanów, 3 zagrodnicze, owczarskie, kowalskie po łanie. W XIX w majątek von der Marwitzów.

Spis mieszkańców z przełomu 1718-1719 roku,
zamieszkujących - Bolewice, Bärfelde.

Schöning,Christoph, Sołtys
Bohlcke, Christian, Chłop
Schiefelbein, Paul, Chłop
Kappun, Chłop
Kruge, Hans, Chłop
Lambrecht, Hans, Chłop
Böse, Hans Jürgen, Chłop
Hanmann, Hans, Chłop
Britz, Christian, Chłop
Kluckkuck, Chłop
Goren, Christian, Chłop
Runge, Daniel, Chłop
Dümmel, Erdmann, Chłop
Mollenhauer, Jürgen, Chłop
Schöning, Christoph, Chłop
Britz, Christoph, Zagrodnik
Raßke, Christoph, Zagrodnik
Lembcke, Michel, Zagrodnik

W osadzie był ponadto Kowal i Pasterz.

W 1939 r. 361 mieszkańców, brak już majątku szlacheckiego; 14 gospodarstw chłopskich po 15-78 ha, w tym dużych: Edwarda Böse 41 ha, Ottona Gotzmera 36 ha, Friedricha Krause 60 ha, Fritza Rüngera 40 ha, Wilhelma Rüngera 36 ha, Ferdynanda Steinberga 40 ha, Alfreda Birkholza 78 ha, majątek Maxa Vollmara 197 ha. Ponadto we wsi 3 kołodziejów, stolarz, kowal, krawiec, malarz, piekarz, 2 gospody, sklep, 1900 r. spółdzielnia mleczarska - " Bärfelder - Bernsteiner - Molkereigenossenschaft ", szkoła (nowa z 1935).

Lista poległych i zaginionych,
dawnych mieszkańców Bolewic z 1945 r.

Adam,

Birkholz, Alfred  - ur. 19.05.1895 r.
Bläsing, Wilhelm - poległy
Boese, Eduard - zaginiony
Boese, Egon - zaginiony
Briesemeister, Franz - ur. 02.10.1888 r.
Briesemeister, Wilhelm – poległy

Dietrich, Anna - ur. 06.04.1874 r. w Bläsing
Dittmann, Ernst – zaginiony

Feske, Georg - mistrz krawiecki
Feske, - (jego matka)
Fiebelkorn, Wilhelm - stróż nocny
Fiebelkorn, Martha
Fiebelkorn, Emma - z 2 córkami
Fiebelkorn, Frieda - z 2 dzieci

Geisteier, Wilhelm
Gorr, Wilhelm - ur. 15.05.1884 r.
Gorr, Alice
Gorr, Willi 

Hark,
Hark, Ernst - zaginiony
Hecht, August-Melker - zaginiony
Hildebrandt, Erich - poległy
Hildebrandt, Walter - zaginiony

Ilo, Max - ur. ok. 1900 r.
Kaiser, Richard - ur. 01.06.1898 r.
Klis, Gertrud
Koch, Johannes - ur. 24.8. 1891 r. - zaginiony
Koch, Otto - ur. 31.07.1894 - zaginiony
Koch, Reinhold - ur. 24.08.1891
Krause, Friedrich – ur. 08.11.1884
Krause, Fritz
Krause, Wilhelm - poległy
Kringel, Kurt - zaginiony
Krüger, Frieda
Krüger-Hochstaedt, Wolf
Kues, - poległy
Kühn, Richard - ur. 29.09.1891
Löhn, Richard - ur. 29.04.1886 - zaginiony
Manzer, Wilhelm - poległy
Nehls, Walter - poległy
Neumann, Gerda - zaginiony
Neumann, Kurt - zaginiony
Oehme, Günter - ur. 04.10.1899 - zaginiony
Pfister, Fritz - zaginiony
Rose, Richard - ur. 31.03.1893
Rünger, Horst - poległy
Rünger, Berthold - 17.02.1894
Rünger, Fritz - ur. 28.06.1890
Schöning, Ferdynand - poległy
Schulz, Heine - poległy
Schulz, Hermann – poległy
Schulz, Herbert - zaginiony
Schulz, Karl - zaginiony
Schulz, Werner – Ogrodnik - poległy
Schünemann, - poległy
Stahl, Kurt  -  Sohn von Emma Stahl poległy
Steinberg, Willy
Steinberg, Erhard
Steinborn, Erika
Steinborn, Auguste
Streese, Willi - zaginiony
Trietz, Johannes - ur. 16.11.1895
Trietz, Reinhard - zaginiony
Wittchow, Günter - zaginiony
Wittchow, Herbert
Wittchow, Kurt - zaginiony
Zucker, Johannes - ur. 17.041894

Opracowanie: Prof. Edward Rymar


Opracowanie graficzne: Grzegorz Górecki

żródło: www.pelczyce.org

Hark,


Hark, Ernst - zaginiony


Hecht, August-Melker - zaginiony


Hildebrandt, Erich - poległy


Hildebrandt, Walter - zaginiony





Ilo, Max - ur. ok. 1900 r.


Kaiser, Richard - ur. 01.06.1898 r.


Klis, Gertrud


Koch, Johannes - ur. 24.8. 1891 r. - zaginiony


Koch, Otto - ur. 31.07.1894 - zaginiony


Koch, Reinhold - ur. 24.08.1891


Krause, Friedrich – ur. 08.11.1884


Krause, Fritz


Krause, Wilhelm - poległy


Kringel, Kurt - zaginiony


Krüger, Frieda


Krüger-Hochstaedt, Wolf


Kues, - poległy


Kühn, Richard - ur. 29.09.1891


Löhn, Richard - ur. 29.04.1886 - zaginiony


Manzer, Wilhelm - poległy


Nehls, Walter - poległy


Neumann, Gerda - zaginiony


Neumann, Kurt - zaginiony


Oehme, Günter - ur. 04.10.1899 - zaginiony


Pfister, Fritz - zaginiony


Rose, Richard - ur. 31.03.1893


Rünger, Horst - poległy


Rünger, Berthold - 17.02.1894


Rünger, Fritz - ur. 28.06.1890


Schöning, Ferdynand - poległy


Schulz, Heine - poległy


Schulz, Hermann – poległy


Schulz, Herbert - zaginiony


Schulz, Karl - zaginiony


Schulz, Werner – Ogrodnik - poległy


Schünemann, - poległy


Stahl, Kurt - Sohn von Emma Stahl poległy


Steinberg, Willy


Steinberg, Erhard


Steinborn, Erika


Steinborn, Auguste


Streese, Willi - zaginiony


Trietz, Johannes - ur. 16.11.1895


Trietz, Reinhard - zaginiony


Wittchow, Günter - zaginiony


Wittchow, Herbert


Wittchow, Kurt - zaginiony


Zucker, Johannes - ur. 17.041894

Opracowanie: Prof. Edward Rymar


Opracowanie graficzne: Grzegorz Górecki


żrodło: www.pełczyce.org